مجرّد و مقرّب خداوندى به كار برده است . باز افلاطون در فصل يازدهم ص 239 از از مأخذ ذيل مىگويد : « بحث از خدايان ديگر و چگونگى بوجود آمدن آنها ، خارج از توانائى ما است . بر ما لازم است كه در اين موضوع كسانى را كه پيش از ما سخن گفته‌اند ، تصديق كنيم ، زيرا آنان چنان كه مىگويند ، از فرزندان خدايان هستند و بدون شكّ و شبهه نياكان خود را روشنتر مىشناسند » . 5 - گريگورى ملطى معروف به ابن عبرى در بيان داستان حضرت موسى عليه السّلام چنين مىگويد : « موسى به خدا گفت : زبان من لكنت دارد و در سخن گفتن سنگين است ، فرعون چگونه دعوت مرا خواهد پذيرفت ربّ فرمود : من ترا براى فرعون خدا قرار دادم » ( 1 ) آيا اصطلاح خدا در اين عبارات جز نمايندهء خداوند بزرگ چيز ديگرى است . ژان ژاك روسو كه از مسيحيان و يكتا پرست است ، در كتاب معروف خود مىگويد : « براى كشف بهترين قوانين كه به درد ملل بخورد يك عقل كلّ لازم است كه تمامى شهوات انسانى را ببيند ولى خود هيچ حسّ نكند ، با طبيعت هيچ رابطه اى نداشته باشد ، ولى آن را كاملا بشناسد ، سعادت او بما مربوط نباشد ، ولى حاضر شود به سعادت ما كمك كند . بالاخره بافتخاراتى اكتفا نمايد كه بمرور زمان علنى گردد ، يعنى در يك قرن خدمت كند و در قرن ديگر نتيجه بگيرد ، بنا بر آنچه گفته شد ، فقط » خدايان مىتوانند چنان كه شايد و بايد براى مردم قانون بياورند » ( 2 ) براى تكميل اين مبحث كه اصطلاح خدايان از زمانهاى بسيار قديم تاكنون در معناى موجودات مقدّس و قابل احترام و گاهى هم در معناى نمايندگان خداوند بزرگ به كار رفته است ، رجوع شود به كتاب » تفسير و نقد و تحليل مثنوى ج 10 ص 63 تا 74 « خلاصه اين كه شيوع بت پرستى و پديدهء خدايان نمىتواند انسانهاى ما قبل ابراهيم عليه السّلام را متّهم به خدانشناسى و محروميّت از توحيد نمايد ، منابع اديان الهى مانند قرآن صراحتا توحيد را مقدّم بر همهء عقايد ديگر مىداند و اين كه

--> ( 1 ) تاريخ مختصر الدّول - گريگورى ص 17 . ( 2 ) قرار داد اجتماعى ژان ژاك روسو ترجمهء آقاى غلامحسين زيرك زاده ص 81 .